Bệnh do não mô cầu là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, có thể diễn biến nhanh. Nhà trường tuyên truyền về đường lây truyền, dấu hiệu nhận biết và các biện pháp phòng bệnh như giữ vệ sinh cá nhân, không dùng chung đồ dùng, giữ lớp học thông thoáng và chủ động tiêm vắc xin phù hợp. Khi có dấu hiệu nghi ngờ, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế kịp thời.
Phòng, chống bệnh do não mô cầu
Chủ động phòng bệnh – Phát hiện sớm – Bảo vệ sức khỏe học đường
1. Bệnh do não mô cầu là gì?
Bệnh do não mô cầu là bệnh truyền nhiễm cấp tính do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra. Vi khuẩn có thể cư trú ở vùng mũi, họng của người mà không gây triệu chứng, nhưng trong một số trường hợp có thể xâm nhập vào máu hoặc màng bao quanh não và tủy sống, gây bệnh nghiêm trọng.
Hai thể bệnh nguy hiểm thường gặp:
- Viêm màng não do não mô cầu: vi khuẩn gây viêm màng bao quanh não và tủy sống.
- Nhiễm khuẩn huyết do não mô cầu: vi khuẩn xâm nhập vào máu, có thể gây nhiễm khuẩn huyết nặng, rối loạn đông máu và sốc.
Bệnh có thể gặp ở nhiều lứa tuổi và có khả năng tiến triển nhanh trong vài giờ. Nhận biết dấu hiệu cảnh báo và đưa người bệnh đến cơ sở y tế kịp thời có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
2. Nguyên nhân và đường lây truyền
2.1. Nguyên nhân gây bệnh
Tác nhân gây bệnh là vi khuẩn Neisseria meningitidis, còn gọi là vi khuẩn não mô cầu. Vi khuẩn có thể tồn tại ở vùng mũi, họng của người khỏe mạnh mà không gây bệnh; trong một số trường hợp, vi khuẩn xâm nhập vào cơ thể và gây nhiễm trùng nghiêm trọng.
2.2. Đường lây truyền
Bệnh chủ yếu lây qua dịch tiết đường hô hấp và nước bọt khi tiếp xúc gần với người mang vi khuẩn hoặc người mắc bệnh.
- Tiếp xúc gần gũi, kéo dài với người mang vi khuẩn hoặc người mắc bệnh.
- Tiếp xúc trực tiếp với nước bọt, dịch tiết mũi họng của người nhiễm bệnh.
- Sống chung hoặc sinh hoạt trong môi trường đông người có tiếp xúc gần gũi.
Không phải tất cả những người tiếp xúc với vi khuẩn đều mắc bệnh. Tuy nhiên, cần thực hiện các biện pháp phòng ngừa, đặc biệt khi có trường hợp bệnh được xác định.
Hình 1. Minh họa đường lây truyền khi tiếp xúc gần.
3. Triệu chứng nhận biết bệnh
Bệnh có thể khởi phát với những triệu chứng giống cảm cúm, sau đó diễn biến nhanh và nặng lên.
3.1. Các triệu chứng thường gặp
- Sốt, có thể sốt cao, rét run.
- Đau đầu dữ dội.
- Buồn nôn hoặc nôn.
- Cứng gáy, đau hoặc khó cúi cổ.
- Sợ ánh sáng.
- Mệt mỏi nhiều, lừ đừ hoặc thay đổi ý thức.
3.2. Dấu hiệu cảnh báo nhiễm khuẩn huyết
- Tay chân lạnh bất thường.
- Thở nhanh hoặc khó thở.
- Đau cơ, đau khớp hoặc đau bụng dữ dội.
- Da tái, cơ thể suy kiệt nhanh.
- Xuất hiện các chấm đỏ sẫm hoặc ban tím trên da, đặc biệt ban không nhạt màu khi ấn.
Không phải người bệnh nào cũng xuất hiện ban xuất huyết. Không được chờ có ban mới đưa trẻ đi khám.
Hình 2. Các dấu hiệu cảnh báo cần được nhận biết sớm.
3.3. Khi nào cần đưa trẻ đi cấp cứu?
Phụ huynh cần đặc biệt cảnh giác nếu trẻ có một hoặc nhiều dấu hiệu sau:
- Sốt kèm đau đầu dữ dội.
- Sốt kèm cứng gáy hoặc nôn nhiều.
- Lừ đừ, khó đánh thức, lú lẫn hoặc co giật.
- Tay chân lạnh, thở nhanh, da nổi ban tím bất thường.
- Tình trạng sức khỏe xấu đi nhanh chóng.
CẢNH BÁO KHẨN CẤP: Đây có thể là dấu hiệu của bệnh lý nguy hiểm. Đưa trẻ đến cơ sở y tế có khả năng cấp cứu ngay hoặc gọi 115 khi cần thiết. Không tự điều trị tại nhà và không chờ triệu chứng tự thuyên giảm.
4. Cách phòng, chống bệnh do não mô cầu
4.1. Thực hiện vệ sinh cá nhân
- Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước sạch.
- Che miệng, mũi bằng khăn giấy hoặc khuỷu tay khi ho, hắt hơi.
- Bỏ khăn giấy đã sử dụng vào thùng rác và rửa tay sau đó.
- Không đưa tay bẩn lên mắt, mũi, miệng.
- Giữ vệ sinh cá nhân và vệ sinh môi trường sống, học tập.
4.2. Không dùng chung đồ dùng cá nhân
- Không dùng chung cốc uống nước, chai nước, thìa, đũa.
- Không dùng chung bàn chải đánh răng.
- Không khạc nhổ bừa bãi.
- Hạn chế tiếp xúc gần với người đang có triệu chứng bệnh đường hô hấp.
4.3. Giữ môi trường học tập thông thoáng
- Giữ lớp học sạch sẽ, thông thoáng.
- Vệ sinh thường xuyên các bề mặt và đồ dùng thường xuyên tiếp xúc.
- Duy trì vệ sinh khu vực sinh hoạt chung.
- Nhắc nhở học sinh thực hiện vệ sinh cá nhân và vệ sinh đường hô hấp đúng cách.
4.4. Chủ động tiêm vắc xin phòng bệnh
Tiêm vắc xin là một trong những biện pháp quan trọng giúp phòng ngừa bệnh do não mô cầu. Hiện có các loại vắc xin phòng những nhóm não mô cầu khác nhau; không có một loại vắc xin nào bảo vệ chống lại tất cả các nhóm vi khuẩn não mô cầu:
- Trao đổi với bác sĩ hoặc cơ sở tiêm chủng về loại vắc xin phù hợp với độ tuổi và tình trạng sức khỏe của trẻ.
- Tìm hiểu lịch tiêm, số liều và thời điểm tiêm theo hướng dẫn của cơ sở tiêm chủng.
- Lưu giữ sổ tiêm chủng để theo dõi và thực hiện các mũi tiêm cần thiết.
Tiêm vắc xin không thay thế việc theo dõi triệu chứng và thực hiện các biện pháp phòng bệnh khác.
Hình 3. Những thói quen hỗ trợ phòng bệnh.
4.5. Xử trí khi có người mắc bệnh hoặc tiếp xúc gần với người bệnh
Đối với phụ huynh
- Đưa trẻ đi khám ngay nếu xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo.
- Thông báo cho cơ sở y tế nếu trẻ có tiếp xúc gần với người mắc bệnh.
- Thực hiện hướng dẫn của cơ quan y tế về theo dõi sức khỏe và phòng lây nhiễm.
Đối với nhà trường
- Thông báo và phối hợp với cơ sở y tế, cơ quan y tế địa phương để xử trí theo hướng dẫn chuyên môn.
- Theo dõi sức khỏe học sinh có liên quan theo hướng dẫn của cơ quan y tế.
- Tăng cường vệ sinh môi trường, truyền thông phòng bệnh và hướng dẫn phụ huynh nhận biết triệu chứng.
- Thực hiện các biện pháp phòng, chống dịch theo hướng dẫn của cơ quan có thẩm quyền.
Người tiếp xúc gần với trường hợp mắc bệnh có thể được bác sĩ chỉ định dùng kháng sinh dự phòng. Việc này cần được thực hiện theo hướng dẫn của cơ sở y tế; không tự mua kháng sinh để sử dụng.
5. Học sinh cần nhớ
1. Rửa tay bằng xà phòng và nước sạch.
2. Không dùng chung cốc uống nước và đồ dùng cá nhân.
3. Che miệng, mũi khi ho hoặc hắt hơi.
4. Báo ngay với thầy cô hoặc cha mẹ khi bị sốt, đau đầu, nôn hoặc cảm thấy mệt bất thường.
5. Giữ vệ sinh cá nhân, lớp học và thực hiện hướng dẫn phòng bệnh của thầy cô giáo.
Khi cơ thể có dấu hiệu bất thường, các em không nên giấu bệnh hoặc tự ý uống thuốc mà cần báo ngay cho người lớn.
Hình 4. Thông điệp dành cho học sinh .
BỆNH DO NÃO MÔ CẦU CÓ THỂ DIỄN BIẾN RẤT NHANH – PHÁT HIỆN SỚM, CẤP CỨU KỊP THỜI LÀ VÔ CÙNG QUAN TRỌNG!
Toàn thể cán bộ, giáo viên, nhân viên, phụ huynh và học sinh trường Tiểu học Nhật Tân cùng nâng cao ý thức phòng, chống bệnh truyền nhiễm, chung tay xây dựng môi trường học đường an toàn, khỏe mạnh.
